ĐĂNG NHẬP

Bệnh võng mạc tiểu đường (VMTĐ) là biến chứng của bệnh tiểu đường lên võng mạc, bệnh gây ra những tổn thương trên võng mạc làm cho bệnh nhân có biển hiện nhìn mờ và cuối cùng dẫn đến mù lòa.

Võng mạc là gì? Tổn thương võng mạc ở người tiểu đường diễn ra như thế nào?

a. Cấu tạo của mắt

Mắt gồm có các phần phụ và nhãn cầu.

- Các phần phụ:

  • Mi mắt, lông mi để bảo vệ mắt.

  • Các cơ vận nhãn để đưa mắt nhìn sang trái, sang phải, lên trên và xuống dưới.

  • Nhãn cầu: có hình cầu, 2/3 sau của nhãn cầu gồm có 3 lớp:

    + Lớp củng mạc: nằm ở ngoài cùng có tác dụng bảo vệ nhãn cầu.

    + Lớp mạch máu: nằm ở giữa, nuôi dưỡng nhãn cầu.

    + Lớp thần kinh: nằm ở trong cùng, còn gọi là lớp võng mạc hay đáy mắt, tức là phần mặt sau bên trong của mắt dùng để nhìn thấy mọi vật xung quanh.

b. Tổn thương võng mạc ở người tiểu đường:

Bình thường võng mạc được nuôi dưỡng chủ yếu bởi Động mạch trung tâm võng mạc (ĐMTTVM). Sự nuôi dưỡng này được thực hiện như sau: ĐMTTVM phân chia thành những động mạch nhỏ, những động mạch nhỏ này lại phân chia thành những động mạch nhỏ hơn nữa, cuối cùng phân chia thành những mao mạch. Tại mao mạch các chất dinh dưỡng và oxy được thấm qua thành mao mạch một cách chọn lọc để nuôi dưỡng võng mạc. Sau đó các chất cặn bã được đưa vào hệ thống tĩnh mạch nhỏ rồi đến tĩnh mạch trung tâm võng mạc và dẫn lưu theo hệ tĩnh mạch của cơ thể. Trong bệnh Võng mạc tiểu đường, các mao mạch này dãn ra để cho máu, các chất dịch, mỡ… thấm qua thành mao mạch và làm cho võng mạc bị phù. Nếu vùng phù này ở hoàng điểm sẽ làm cho mắt nhìn mờ. Ngoài ra bệnh Võng mạc tiểu đường cũng làm giảm tốc độ hồng cầu, tăng khả năng kết tụ của tiểu cầu, tăng độ quánh của máu… do đó làm cho các mao mạch bị tắc, gây ra thiếu máu võng mạc, võng mạc không được nuôi dưỡng đầy đủ sẽ sinh ra những mạch máu mới, bất thường còn gọi là tân mạch, có thể vỡ và gây chảy máu trong mắt.

4. Bệnh có biểu hiện và diễn biến như thế nào?

a. Giai đoạn sớm

Tùy theo số lượng nhiều hay ít các mạch máu bị dãn ra mà chất dịch, máu, mỡ thoát ra khỏi mạch máu gây phù võng mạc nặng hay nhẹ và tùy theo có phù ở vùng hoàng điểm hay không mà mắt có biểu hiện bị mờ hay chưa bị mờ. Như vậy cần lưu ý là trong giai đoạn này, bệnh đã có tổn thương ở võng mạc dù cho mắt có biểu hiện mờ hay không.

b. Giai đoạn muộn

Có những mạch máu mới, bất thường, mọc ra trên bề mặt võng mạc (gọi là tân mạch). Chúng rất dễ bị vỡ và có thể gây chảy máu trong mắt và làm cho bệnh nhân bị mờ mắt đột ngột. Điều này nói lên tầm quan trọng của việc đi khám mắt đều đặn của người bệnh tiểu đường.

Tóm lại biểu hiện và tiến triển của bệnh sẽ dẫn đến mờ mắt và cuối cùng là mù lòa. Cần lưu ý là đôi khi mắt chưa mờ nhưng đã có tổn thương ở võng mạc, do đó người bệnh đừng chờ đợi mắt mờ mới đi khám mắt mà nên đi khám định kỳ.

5. Làm thế nào để phát hiện sớm bệnh?

Trong giai đoạn sớm của bệnh có khi bệnh nhân chưa nhìn mờ hoặc nhìn mờ ít nhưng đã có những tổn thương ở võng mạc. Do đó khi bị tiểu đường người bệnh nên đi khám mắt định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa Đáy mắt. Thầy thuốc sẽ soi đáy mắt, chụp hình màu võng mạc, chụp hình võng mạc có chích thuốc cản quang nhằm phát hiện sớm các tổn thương trên võng mạc và sẽ quyết định có điều trị bằng tia laser hay không.

6. Bệnh có khả năng điều trị được hay không? Điều trị như thế nào?

Bệnh Võng mạc tiểu đường có khả năng điều trị được bằng những cách sau:

a. Điều trị bằng tia laser

Mục đích là làm chậm lại sự tiến triển nặng hơn của bệnh, do đó giúp cho bệnh nhân giữ được thị lực còn lại lâu hơn.

- Khi hoàng điểm bị phù, laser được dùng để bịt kín những mạch máu bị dãn ra.

- Khi có những vùng võng mạc bị thiếu nuôi dưỡng do bị tắt mạch máu, laser được dùng để ngăn ngừa sự mọc ra của những mạch máu bất thường.

b. Điều trị bằng thuốc

 Nhằm tăng cường oxy đến nuôi dưỡng võng mạc và tạo thuận lợi cho sự tan máu ở võng mạc như: Tanakan, Duxil…

c. Điều trị bằng phẫu thuật

 Những mạch máu bất thường ở võng mạc có thể bị vỡ ra gây chảy máu trong mắt hoặc có biến chứng bong võng mạc cần phải can thiệp bằng phẫu thuật.

7. Làm thế nào để phòng ngừa bệnh?

- Người bệnh cần phải tuân thủ chế độ điều trị và tái khám để ổn định lượng đường trong máu ở mức độ cho phép và ổn định huyết áp nếu có cao huyết áp.

- Khám mắt định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ.

** Chú ý:

    • Bệnh nhân trên 30 tuổi nên khám mắt ngay khi phát hiện có bệnh tiểu đường.

    • Bệnh nhân dưới 30 tuổi nên khám mắt sau 5 năm đầu phát hiện bị tiểu đường, sau đó khám mỗi 2 năm 1 lần.

8. Tóm tắt những điều cần nhớ

- Bệnh Võng mạc tiểu đường là một trong những nguyên nhân chính gây mù lòa ở các nước Âu Mỹ.

- Bất cứ ai bị bệnh tiểu đường đều có thể bị bệnh Võng mạc tiểu đường.

- Biểu hiện của bệnh Võng mạc tiểu đường là mắt bị mờ, đôi khi mắt chưa mờ nhưng đã có tổn thương ở võng mạc, do đó người bệnh đừng chờ đợi mắt mờ mới đi khám mắt.

- Ổn định lượng đường trong máu và ổn định huyết áp sẽ làm chậm sự tiến triển của bệnh Võng mạc tiểu đường.

- Người bệnh nên khám mắt định kỳ theo hẹn của bác sĩ.

- Nếu bệnh được điều trị ở giai đoạn sớm thì càng có nhiều cơ hội phòng ngừa mù lòa.

(BS. Trần Huy Hoàng -Trưởng khoa Đáy mắt - BV. Mắt TP.HCM)